Weg van de vrede

In CVandaag uit ds. Uitslag zijn verdriet over het feit dat de Rijnsburggroep als scheurmaker wordt beschouwd. Vanuit zijn perspectief valt dat te begrijpen.[1] De kern daarvan is dat de generale synode de revisieverzoeken inzake 'vrouw in ambt' heeft afgewezen waarmee die kerkelijke weg is afgesloten. Desondanks persisteren kerkenraden onbuigzaam in hun beleid. Dat vereist disciplinaire maatregelen, maar het is gebleken dat artikel 30, 31, 79 en 80 niet meer functioneren. En, zeker, aan Uitslag kan worden toegegeven dat het niet kunnen nakomen van synodebesluiten door een substantieel deel van de kerken van de CGK tot wanorde  binnen het kerkverband heeft geleid. Het niet nakomen van synodebesluiten is echter niet de oorzaak van de kerkelijk chaos. Dat met betrekking tot de besluiten ViA en homoseksuele praxis de kerkelijke weg gelopen is, mag zo zijn, maar als dat het einde van alle tegenspraak betekent, is er sprake van legalistisch - in plaats van irenisch kerkrecht. Kerkrecht richt zich niet primair en uitsluitend op het scheppen van orde, maar vooral ook op het stichten van vrede.

Afdwingen synodebesluiten
En in de voorbije jaren lag de focus onvoldoende op het stichten van vrede, maar vooral op het nakomen van afspraken. In die focus was en is onvoldoende ruimte of ontvankelijkheid voor gewetensbezwaren, die gegrond zijn op Gods Woord. Het mag zo zijn dat jarenlang het gesprek is gezocht, maar dat gesprek lijkt er, vanuit de Rijnsburggroep, niet zozeer op gericht om naar de ander te luisteren. Deze ontmoetingen zijn er voornamelijk op gericht om de ander tot nakoming van besluiten te dwingen. Het doel staat daarmee in feite bij voorbaat vast; de 'afwijkende' kerkenraden moesten terugkeren binnen de bedding van de synodale besluiten. Wanneer bij de uitkomst van een dialoog bij voorbaat vaststaat dat de ander zich volledig moet conformeren, is er eigenlijk geen sprake van een echt gesprek. De kwalificatie ‘ongehoorzame kerken’ bevestigt dat ook. Die kwalificatie doelt niet op kerkenraden die ongehoorzaam zouden zijn aan Gods Woord, zoals uitgedrukt in het belijden van de kerken, maar heeft het oog op kerkenraden die de synodebesluiten niet kunnen aanvaarden. Uitslag bevestigt zelf dit beeld. Hij  stelt dat, omdat de revisieverzoeken door de generale synode – op aantoonbaar betwistbare gronden overigens – zijn afgewezen, daarmee ook de kerkelijke weg is afgesloten. Vervolgens worden die kerken bestempeld als afwijkende kerken, die  onbuigzaam persisteren in hun beleid. Daarmee wordt er te gemakkelijk voorbijgegaan aan het feit  dat er binnen het kerkverband plaatselijke kerken zijn die er in hun geweten van overtuigd zijn dat het meerderheidsstandpunt - uitgedrukt in synodebesluiten - een ambtsvisie weergeeft dat niet overeenstemt met de juiste uitleg van de Schrift. Daarom moet het door hen worden verworpen en kunnen zij dat niet aanvaarden.[2] Ook lijkt er in deze strikte opstelling te weinig oog voor de complexe realiteit van samenwerkingsgemeenten, die veelal moeite hebben met synodebesluiten die niet de saamhorigheid, eenheid van de gemeente en de gehoorzaamheid aan God versterken of in stand houden.[3] Nu volgens Uitslag gebleken is dat mildheid en lankmoedigheid de kerken niet hebben doen terugkeren binnen de bedding van de synodale besluiten, zouden meerdere vergaderingen, zoals de generale synode of de classis, disciplinaire maatregelen moeten treffen om nakoming van de synodebesluiten af te dwingen.

Disciplinaire maatregelen
Daarmee wordt er voorbijgegaan gegaan aan het doel van de tucht, zoals de kerkorde haar ook in artikel 71 K.O. beschrijft. Het doel is immers dat de zondaar met God, de gemeente en zijn naaste verzoend wordt en de gegeven ergernis uit de gemeente van Christus wordt weggenomen.[4] Als het in artikel 71 K.O. gaat over de zondaar, gaat het steeds over een persoon, over personen individueel.[5] Datzelfde geldt voor ambtsdragers; over hen kan alleen individueel tucht geoefend worden, maar niet over het collectief van ambtsdragers als geheel zijnde de kerkenraad. Bovendien is de bevoegdheid om tucht uit te oefenen slechts voorbehouden aan ambtsdragers. Aan meerdere vergaderingen, zoals een classis en generale synode, komen geen bevoegdheden toe om tucht uit te oefenen over kerkenraden. Immers zij zijn vergaderingen van kerken en niet van ambtsdragers. En voor zover binnen de CGK - ten onrechte overigens[6] - de gedachte leeft dat bij meerdere vergaderingen de bevoegdheid zou bestaan om tuchtrechtelijk in te grijpen bij kerkenraden door individuele ambtsdragers af te zetten, zou dat uitsluitend kunnen bij wanbestuur of bij onschriftuurlijke leringen.[7] Daarmee wordt immers het doel van de tucht gerealiseerd, namelijk om de ergernis uit de gemeente weg te nemen. Ook Uitslag weet dat er geen enkele generale synode is geweest die van het minderheidsstandpunt heeft gezegd dat het onschriftuurlijk is. Tijdens de Generale Synode van Leeuwarden in 2001 lichtte rapporteur ds. Buijs het besluit tot afwijzing van het revisieverzoek van Dronten toe met de opmerking dat “Van oordeel 1' in het voorstel tot besluit over het revisieverzoek van Dronten mag niet gelezen worden als een principiële verwerping van het minderheidsstandpunt dat op de synode van 1998 werd ingebracht."[8] Ook latere generale synodes hebben het minderheidsstandpunt niet principieel verworpen.[9] Hieraan doet niet af dat de generale synode in 2022 weliswaar daaraan toevoegde dat het minderheidsrapport destijds is afgewezen en dat het daarin verwoorde standpunt geen kerkelijke legitimiteit heeft. Feit is dat het minderheidsstandpunt nooit - in overeenstemming met en op basis van artikel 7 NGB - als onschriftuurlijk is afgewezen. Daarmee kan er dus ook nooit sprake zijn van - in de woorden van het deputaatschap Kerkorde en Kerkrecht - enige collectieve grove openbare zonde, die het inroepen van artikel 30 KO in combinatie met artikel 79 - 80 KO rechtvaardigt. Er is immers geen sprake van wanbestuur zoals corruptie, machtsmisbruik enzovoorts of onschriftuurlijke leringen.[10] Uitslags verwijzing naar disciplinaire maatregelen tegen kerkenraden die synodebesluiten over ViA en homoseksuele praxis niet aanvaarden, is dan ook onterecht, omdat zij iedere kerkrechtelijke grond mist.  

Beschuldigingen
Datzelfde geldt voor zijn uitspraak dat ambtsdragers valsheid in geschrifte en meineed zouden plegen en hypocriet zouden zijn als zij wel het ondertekeningsformulier ondertekenen, maar ook vrouwen in het ambt bevestigen. Gelet op de woordkeuze en de aard van de beschuldiging lijkt er geen ruimte meer voor het zoeken naar vrede. De aandacht is er vooral op gericht dat deze ambtsdragers zich houden aan de synodebesluiten, ongeacht het feit dat deze ambtsdragers die besluiten niet kunnen aanvaarden, omdat die, naar hun overtuiging, niet overeenstemmen met de juiste uitleg van Gods Woord en daarom niet de saamhorigheid, eenheid dienen en de gehoorzaamheid aan God versterken of in stand houden. Daarmee negeert Uitslag dat de zinsnede ‘ten slotte beloven wij ons in onze ambtelijke dienst te houden aan de geldende kerkorde en verdere bepalingen en besluiten van de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland’, naast haar bijzonder historische context, kerkrechtelijk onder het bereik van artikel 31 K.O. valt.

Rangorde
De belofte van ambtsdragers om zich aan de geldende kerkorde te houden en de verdere bepalingen en besluiten van de CGK is vanaf 1962 in het ondertekeningsformulier opgenomen. Uit de acta blijkt dat de directe aanleiding hiervoor was dat plaatselijke kerken vanwege leergeschillen op staande voet het kerkverband verlieten zonder eerst hun bezwaren via de kerkelijke weg aan het kerkverband voor te leggen.[11] Hieruit valt te concluderen dat de slotbepaling niet betekent dat ambtsdragers aan alle kerkelijke besluiten zonder meer gebonden zijn, zelfs als die besluiten, ex artikel 31 K.O. niet kunnen worden aanvaard wegens strijd met Schrift, belijdenis of kerkorde. Van hypocrisie en meineed kan dan ook geen sprake zijn. Uitslags streven om elke ambtsdrager onverkort aan elk kerkelijk besluit te binden, stelt in feite kerkelijke besluiten op een lijn met de Bijbel. Die gelijkstelling staat het zoeken van de vrede in de weg, want de Schrift staat immers principieel bovenaan als het spreken van de Heer. De belijdenis staat onder het gezag van de Schrift als het spreken van de kerk. De kerkordelijke besluiten van de kerk staan echter niet op hetzelfde niveau als de belijdenis. Zij staan namelijk in rangorde onder de belijdenis.. Er is dus rangorde; de rangorde is dus: Schrift, belijdenis, kerkorde.[12] Uitslag miskent wat de Particuliere Synode van het Noorden in haar instructie nog nadrukkelijk erkende, namelijk dat "in geen enkel opzicht het recht en de bevoegdheid van een kerkeraad die bezwaard is ten aanzien van de leer en de besluiten der Chr. Geref. Kerken in Nederland en bewijst dat deze in strijd zijn met het Woord van God waardoor hij ze niet voor vast en bondig kan houden, mag betwist worden om met het kerkverband te breken, mits deze kerkeraad zich houdt c.q. gehouden heeft aan het bepaalde in art. 31 der Kerkorde en de belofte van het ondertekeningsformulier en de daarin overeengekomen kerkelijke weg volgt ten aanzien van zijn bezwaren.”[13]

Onvoorwaardelijke gehoorzaamheid
En daarmee is de werkelijke oorzaak voor de huidige kerkelijke chaos de vasthoudendheid van de Rijnsburggroep om onvoorwaardelijke gehoorzaamheid te eisen van kerken binnen het kerkverband. Zij verliest daarmee helaas uit het oog dat de kerkorde ondergeschikt is aan de Schrift en de belijdenis van de kerk. De Schrift en de belijdenis zijn de redenen dat bezwaarde kerken de synodebesluiten over ViA en omgang met homoseksuele praxis niet kunnen aanvaarden. De focus die Uitslag heeft op het nakomen van besluiten ontaardt in het binden van gewetens. Het juridiseert het kerkrecht waardoor de liefde verkilt. Het leidt ertoe dat gesprekken ontaarden in discussies en daarbij het hartsgeheim van de kerk, dat is: de liefde van Christus voor verloren zondaars, ongenoemd blijft.[14]

Generale Synode Hoogeveen
Om deze chaos te boven te komen, is het van belang om werkelijk naar elkaar te luisteren en elkaar niet uit te sluiten of zelfs te veroordelen en te zoeken naar de herleving van het diepe verlangen om elkaar als kerken vast te houden. En dat kan, omdat de kerk niet van ons is, maar van Christus. Die Heer die van zichzelf zei dat van Hem te leren valt, omdat Hij zachtmoedig en nederig van hart is.[15] Hij is de waarheid. Van die waarheid spreekt de kerk in haar belijdenisgeschriften. Dat maakt mild, luisterend en bereid om de ander te aanvaarden in zaken die niet verwoord zijn in de belijdenisgeschriften als zodanig. Over ViA en omgang met homoseksuele praxis nemen de kerken elkaar niet de maat, maar zoeken zij de weg van de vrede, omdat de eenheid van het kerkverband niet bepaald wordt door synodebesluiten, maar door het belijden van de naam van Christus, zoals dat in de Schrift en uit de belijdenis van de kerken te kennen is.[16] Die houding van liefde, luisteren en zoeken om elkaar als kerken vast te houden ligt ook besloten in de aard en bedoeling van de kerkorde. Het komende convent van Rijnsburg sluit het luisteren uit en leidt onherroepelijk tot een breuk. Het maakt een scheur die de vrede niet dient. Om dat te voorkomen, is het noodzakelijk om als kerken met elkaar in gesprek te blijven. De slotbepaling van het ondertekeningsformulier is daarvoor ook een historische herinnering en vingerwijzing. Zoek de weg van de vrede, die loopt via de generale synode van Hoogeveen. Die route voorkomt wanorde en het bevordert de vrede, want onze God is geen God van wanorde, maar van vrede.

________________
[1] CGK-crisis: de vergeten oorzaak achter de kerkelijke chaos - Cvandaag.nl. (z.d.). https://cvandaag.nl/108053-cgk-crisis-de-vergeten-oorzaak-achter-de-ker…
[2] Tenzij onder revisie | Vrije-Interpretatie. (2025, 11 november). https://vrije-interpretatie.nl/tenzij-onder-revisie; 
[3] Effusion - www.effusion.nl. (z.d.-c). Van de orde en discipline of tucht der Kerk | Nederlandse-Geloofsbelijdenis.nl. Belijdenis. https://www.nederlandse-geloofsbelijdenis.nl/artikel-32

[4] Synode van Dordrecht-C. & Z./Nunspeet. (2019h). KERKORDE van de CHRISTELIJKE GEREFORMEERDE KERKEN IN NEDERLAND, artikel 71; 
[5] Rutgers, F.L. (1918) Art. 71. (z.d.). https://kerkrecht.nl/node/3116/; 
[6] Overigens is er geen kerkrechtelijke grond voor een classis om tuchtrechtelijk in te grijpen. Een classis is geen ambtelijke vergadering, maar een vergadering van kerken. De ambtsbevoegdheid van ambtsdragers reikt niet verder dan de eigen kerkelijke gemeente. Daarbuiten heeft zij geen tuchtrechtelijke bevoegdheden. zie ook Vrije-Interpretatie 8 oktober 2022, Bevoegdheden meerdere vergaderingen-Ambt : https://vrije-interpretatie.nl/bevoegdheden-meerdere-vergaderingen-ambt;  
[7] deputaten kerkorde en kerkrecht. (2021). Bevoegdheden meerdere vergaderingen t.a.v. kerken die afwijken van kerkordelijke besluiten. In Christelijke Gereformeerde Kerken. https://cgk.nl/wp-content/uploads/2023/07/Bevoegdheden-meerdere-vergade…, pagina 19
[8] Acta 2001, pagina 60 (art.111)
[9] Besluiten generale synode Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland. (2022c). Besluiten generale synode Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland Dordrecht - Nunspeet 2019-2022. https://cgk.nl/wp-content/uploads/2023/07/AC_052022_besluitenboekje_DIG…, pagina 14, oordeel C, pagina 16. 
[10] zie voetnoot 7; 
[11] ACTA 1962. (z.d.), art. 116; Acta 1965/66 (z.d.), artikel 205; Quant, D. (2019, 1 maart). 
[12] Gebonden aan – verbonden met. Digibron.nl. https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/offset/0/id/tag:Ambte…;
[13] ACTA 1962. (z.d.), art. 116.
[14] Den Hertog, G. C. (2025). Open Brief aan de Christelijke Gereformeerde Kerken, pagina 2
[15] Matteüs 11:29
[16] Oosterbroek, J. (2025, 22 november). De kerk is van Christus. https://www.kerkbladvoorhetnoorden.nl/index.php/artikelen-menu/alle-com…;