Een kwestie van tijd?

Ambtelijk Contact, het studieblad ten dienste van ouderlingen en diakenen van de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland, publiceerde in uitgave 2026, nr 1 een artikel van historicus C.M. van Driel onder de titel: Een kwestie van tijd; vrouwelijke ambtsdragers in de CGK in historisch perspectief.

Voorspelling
De aanhef van het artikel luidt: Ds. H. Janssen (destijds prominent CGK predikant legt Van Driel uit) wist het in 1931 al: de vrouw in het ambt zou er onontkoombaar komen – en de kerk zou er door kapot gaan. De kerk kon niet ontkomen aan de doorwerking van de beginselen van de Franse Revolutie, die voerden tot algehele gelijkstelling van man en vrouw. ‘Wij keeren dat niet meer’, voorzag hij. Maar tegelijk: ‘Zoolang wij aanvaarden, dat de man het hoofd der vrouw is, gelijk Christus het hoofd zijner gemeente is, zooals Paulus ons dat leert in 1 Kor. 11:3, zoolang is dat een vrouw geen ambtsdraagster kan nog mag wezen ook een vanzelfheid.’  (…..) In zijn rubriek ‘Kerk en staat’ in De Wekker liet hij (ds.Janssen, DdG) de lezer kennismaken met een waaier van onderwerpen en ontwikkelingen. Zo’n onderwerp was de vrouw in het ambt, dat hij behandelde in het verlengde van het algemeen kiesrecht. De grondwetsherziening van 1917 had vrouwen kiesrecht gegeven; na enkele jaren werd ook hun recht om verkozen te worden vastgelegd in de Kieswet. Janssen had er al vaker bedenkingen bij geuit. Dat vrouwen actief kiesrecht had den gekregen, noemde hij in 1922 ‘de uiterste grens’. De man en niet de vrouw was drager van het gezag, ‘onverschillig of dit overheids- of kerkelijk gezag is’
Van Driel eindigt het artikel met zijn conclusie: Sinds de jaren 80 zijn er artikelen, boeken en rapporten aan de discussie toegevoegd (aan het minderheidsstandpunt vrouw en ambt in de CGK, DdG) met nuancering, verfijning en detaillering. De ene keer met als zwaartepunten exegese en ambtsvisie, de andere keer kwamen hermeneutische uitgangspunten veel explicieter, naar voren. De grondlijnen van de discussie zijn echter destijds (in 1931 door ds. Janssen, DdG) al uitgetekend. Nadat het ‘geduld’ van de voorstanders van vrouwelijke ambtsdragers op was geraakt en zij wat lang een getolereerd minderheidsstandpunt was, omzetten in daden, scheuren de CGK op de breuklijnen van toen. Niet op een kwestie, maar op een grondig verschil van inzicht in de verhouding Woord en Geest, dat veel bredere strekking heeft dan de relatie m/v in de gemeente van Christus. Had de breuk voorkomen kunnen worden als de CGK tijdig de ambtsleer verder hadden uitgewerkt, met wat meer differentiatie in de ambten, zoals reeds de evangelist de facto een vierde ambt werd, zij het in de kleine lettertjes van de kerkorde? De CGK hebben hier niet meer de energie voor kunnen opbrengen. Het valt ook te betwijfelen of dit op de middellange termijn voldoende soelaas zou hebben gegeven: de minderheid beoogde zowel in 1998-2001 als in 2019-2025 openstelling van alle ambten. Wat er ook wordt gepresenteerd aan bijbeluitleg, ambtelijke diversificatie en hermeneutiek, ds. Janssen wist het in 1931 al: de drang tot gelijkheid accepteert uiteindelijk geen enkele m/v-onderscheiding.

Gemis
Van Driel geeft een historisch overzicht van het meerderheidsstandpunt over vrouw en ambt op de achtereenvolgende synodes, aan de hand van standpunten en uitlatingen van overleden CGK hoogleraren en predikanten. Van Driel in 2026 zegt het de Janssen in 1931 na: het was een kwestie van tijd dat het meerderheids- en minderheidsstandpunt over vrouw en ambt tot een breuk zou leiden in de CGK. Het klinkt bijna als de conclusie bij het einde van een logisch of wiskundig bewijs: quod erat demonstrandum, hetgeen te bewijzen was. Heeft Van Driel bewezen dat het een kwestie van tijd was dat de kerk kapot zou gaan aan de aangewezen breuklijnen van 1931? Dat staat te bezien. Van Driel heeft in ieder geval bewezen dat het recht om te kiezen en het recht om verkozen te worden in kerk, staat en maatschappij de mannenbroeders in de CGK ernstig heeft verdeeld als het om de zusters der gemeente gaat. Volgens Van Driel komt dat omdat geen enkele andere kwestie vanaf het begin en doorlopend in de CGK geduid is als een kwestie van Schriftgezag en/of – visie dan de man/vrouw kwestie. 
Het is een gemis dat Van Driel in zijn historisch overzicht niet ingaat op de ontwikkeling van het minderheidsstandpunt vrouw en ambt als een kwestie van Schriftgezag en/of – visie. Hij lijkt het af te doen als vruchteloze pogingen om recht te praten wat krom is. Dat lijkt me te gemakkelijk en oneerlijk richting een aanzienlijke minderheid van de kerken en hun woordvoerders.

Suggestie
Het zou goed zijn als Van Driel zijn historisch onderzoek zou richten op de geschiedenis van het minderheidsstandpunt in de CGK over man/vrouw in de kerk en ons daarvan in Ambtelijk Contact op de hoogte zou stellen. Dan zouden behalve de professoren Oosterhoff en Versteeg ook ds G.L.Born, dr B.Loonstra en dr D.Steensma de aandacht krijgen die ze verdienen. Was hun arbeid vruchteloos voor de kerk? Klopt het dat ze de kerk kapot hebben gemaakt? Niet om hun standpunt gaat het, maar om hun analyses en argumenten, ontleend aan de exegese van de Schrift en een gereformeerde hermeneutische visie op de Schrift.

Voorzet
Laten we alvast eens kijken wat ds.G.L.Born als grondlijnen naar voren heeft gebracht. Ik citeer hiervoor de samenvattingen en epiloog uit de brochure uitgebracht van zijn lezing op 4 november 1995 op de vergadering van de Landelijke Werkgroep Kerk en Vrouw (LWKV) onder de titel Moeten vrouwen zwijgen? Het spreken van de apostel Paulus over de positie van de vrouw in de gemeente van Christus in zijn brieven aan Korinthe en Timotheüs, met name in de zogeheten 'zwijgteksten'.
Over een manier van lezen, samenvattend: Gods Woord gaat in in de werkelijkheid van deze wereld. Dat is niet slechts een vrome zin. Het is eigen aan de wijze waarop God zich openbaart, dat Hij zich mengt in de werkelijkheid van onze menselijke, gebroken cultuur - zo zeer, dat vraag en tegenstem, klacht en twijfel van onze werkelijkheid in dat Woord aan bod komen en erin zijn begrepen. Op deze wijze, namelijk als getuigenis aangaande Jezus Christus, is het Woord God bevrijdend en verlossend onder ons aanwezig. Het is aan ons geadresseerd en wil ons treffen en omzetten.
Over vrouw-zijn in de gemeente Gods, samenvattend: Hoewel duidelijk is, dat God in zijn heil in zijn gemeente aan mannen en vrouwen een gelijkwaardige plaats geeft en beide, mannen zowel als vrouwen, betrekt bij de arbeid in zijn koninkrijk, betekenen de maatschappelijke orde en cultuur niet zelden een belemmerende factor. In de gemeente bestaat de neiging zich te conformeren aan wat 'de gangbare orde' is.
Over 1 Korinthe 14, samenvattend: Het gaat in dit gedeelte niet zozeer om de vraag naar de plaats van de vrouw in de gemeente of om de vraag of de vrouw in het ambt mag staan. Het gaat Paulus in dit gedeelte om het ordelijk en stichtelijk verloop van de gemeentelijke samenkomsten. Daarbij moeten alle storende elementen vermeden worden. Derhalve is het in sommige situaties (tongentaal zonder uitleg, profetie en openbaring door elkaar heen, en het interrumperend om opheldering vragen van gehuwde vrouwen) geboden te zwijgen. Wat de vrouwen betreft beroept Paulus zich allereerst op deze regel. Daarnaast hanteert hij het algemeen gevoel in de samenleving voor wat betamelijk is. En het was in het Griekenland van zijn dagen ongepast, dat vrouwen hun mannen in het openbaar in de rede vallen en om opheldering vragen.
Over 1 Timotheüs 2, samenvattend: Het verbod aan de vrouw om 'onderricht te geven' is niet gebaseerd op haar vrouw-zijn maar vooral op haar gehuwd-zijn, waardoor zij in een bepaalde relatie staat tot haar man, die niet verstoord mag worden.

Schriftverstaan
Ds Born eindigt met een epiloog die -achteraf bezien- richtinggevend blijkt te zijn voor de ontwikkeling van het minderheidsstandpunt in de CGK over vrouw en ambt. En waar andere CGK-ers als dr.B.Loonstra en dr.D.Steensma op voortgeborduurd hebben in hun theologische en exegetische werk. 
1. De gelezen Bijbelgedeelten zijn een goede illustratie van de wijze waarop openbaring en cultuur zich verhouden. Het alles veranderende feit van het heil in Christus (kruis en opstanding) schept nieuwe verhoudingen, ook tussen man en vrouw en hun plaats in alle kringen van het leven. Toch lijken in de wereld van Oud en Nieuw Testament bestaande maatschappelijke zeden en normen ('de orde', 'dat wat betamelijk is') niet ogenblikkelijk terzijde te worden geschoven. Gods openbaring werkt daarop organisch in, niet mechanisch of revolutionair. Vandaar dat in de Schrift meermalen een beroep wordt gedaan op algemeen geldende fatsoensnormen.
2. Er bestaat een voortdurende spanning tussen het heil in Christus en de daarmee gegeven nieuwe werkelijkheid enerzijds en wat in verschillende cultuurperioden als 'normaal' en 'goed' wordt beschouwd. Dat geeft aanleiding tot een kritische houding - altijd weer. 'Edda en Thora' gaan niet naadloos in elkaar over!
3. De gelezen Bijbelgedeelten kunnen niet dienen als onderbouwing voor het weren van vrouwen uit de kerkelijke ambten. Ze 'gaan' daar niet over. De gelezen Bijbelgedeelten geven aanwijzingen voor de goede orde in gemeentelijke samenkomsten en verwijzen daarbij naar wat in de verhouding van (vooral: gehuwde) vrouwen en mannen (volgens de toen geldende zede) normaal is.
4. Het verdient aanbeveling om in een eventuele volgende bijeenkomst van de werkgroep na te denken over de plaats van de vrouw in huwelijk en gezin. En wel om twee redenen. (a) Het zou ons een duidelijker zicht kunnen geven op de (theologische) waarde van het beroep dat de apostel Paulus doet op de huwelijkse verhoudingen. (b) Het kan ons helpen om ons nog eens (wellicht ten overvloede) te bezinnen op de positie van vrouwen en meisjes in gezin en samenleving nu.  
5. Tenslotte, wij komen naar mijn oordeel in alle discussies in de gemeente over de plaats van de vrouw slechts dan verder, wanneer we ons meer en meer bezinnen op en laten gezeggen door de in Christus gegeven nieuwe heilswerkelijkheid. Het gebed om Gods Geest zou alleen al daarom geïntensiveerd moeten worden.

Doorwerking 
In 1931 waarschuwde ds Janssen voor de doorwerking van de geest van de Franse Revolutie rond de plaats van de vrouw in kerk, staat en maatschappij. In 1995 vraagt ds Born om de doorwerking van de Geest van Christus als het gaat om de plaats van de vrouw in kerk, staat en maatschappij. Misschien hebben beiden gelijk gekregen als het gaat om staat en maatschappij. En staat de CGK nu voor de vraag hoe verdraagzaamheid rond het huidige meerderheidsstandpunt en minderheidsstandpunt inzake de rol van de vrouw in de kerk georganiseerd kan worden. Beide standpunten baseren zich op Schrift, belijdenis en kerkorde. Daar passen geen grote woorden bij, wel bescheidenheid, respect en kerkelijke daden die passen bij gehoorzaamheid aan de vrede in Christus. De kerk is pas echt kapot als de christocratie het onderspit delft.